Kazancı Bedih (YOLUK) | Şanlıurfa

 

   Kazancı Bedih (Bedih Yoluk)Bedih Yoluk, sanat camiasında Kazancı Bedih olarak bilinen, Şanlıurfa’nın geleneksel gazelhanlık ve sıra gecesi kültürünün önemli bir temsilcisidir. 1 Ocak 1929 tarihinde Şanlıurfa’da doğmuş, 20 Ocak 2004 tarihinde aynı şehirde vefat etmiştir. Kendine özgü davudi ses tonu, makamlar arası ustaca geçişler ve yorum derinliğiyle tanınan sanatçı, divan edebiyatı gazellerini halk meclislerine taşıyan son büyük ustalardan biri olarak kabul edilir. Resmi ve akademik kaynaklara göre, Şanlıurfa müzik geleneğinin kuşaktan kuşağa aktarılmasında önemli rol oynamış, alaylı bir eğitimle yetişmiş bir icracı ve gelenek taşıyıcısıdır.

Ailesi mütevazı bir esnaf ve zanaatkâr çevresinden gelmekteydi. Babası dokumacılık (çulhacılık) yapan Halil Usta, annesi ise Dalyanlar ailesinden Zemzem Hanım’dır. Bedih, ailenin tek erkek evladı olarak dünyaya gelmiş, bu durum erken yaşta aile sorumluluklarını üstlenmesine yol açmıştır. Gençliğinde evlenmiş, iki evlilik yapmış ve yedi çocuk babası olmuştur. Çocukları arasında Naci Yoluk, babasının ud ve gazel mirasını sürdüren bir sanatçı olarak öne çıkmıştır. Aile hayatı, geleneksel Urfa değerlerine bağlı, sade ve çalışkan bir yapı sergilemiştir.

Sanatçının mesleki hayatı kazancılık üzerine kuruludur. Çocukluğunda Hasan Diyar ve diğer ustaların yanında çıraklık yapmış, bakır kaplar ve kazanlar imal ederek “Kazancı” lakabını almıştır. 1949 yılında askerliğini Bingöl ve Elazığ’da bando bölüklerinde tamamlaması, müzik kulağının erken fark edildiğini gösterir. Askerlik sonrası kazancılık devam etmiş, ardından Şanlıurfa Belediyesi’nde yaklaşık yirmi altı yıl çalışarak 1975 civarında emekli olmuştur. Emekliliğin ardından küçük bir atölyede demlik-cezve tamiriyle uğraşmış, mevlitler ve taziyelerde ilahi ve gazel okuyarak sanatını icra etmiştir.

Müzik yolculuğu çocukluk yıllarına dayanır. Yöresel sıra gecelerine katılarak cümbüş, ud ve tanbur çalmayı öğrenmiş, usta-çırak ilişkisiyle gazel ve hoyrat yorumunu geliştirmiştir. 1975’ten itibaren taziye ve mevlitlerdeki icralarıyla dikkat çekmiş, sesinin taklit edilemezliği ve bir güfteyi farklı makamlarda okuyabilme yeteneğiyle ünlenmiştir. Fuzûlî, Nâbî gibi divan şairlerinin eserlerini davudi sesiyle yorumlaması, onu Şanlıurfa’nın aranan gazelhanlarından yapmıştır. Yerel meclislerde “Pir” unvanını kazanmış, Şanlıurfa sıra gecesi geleneğinin ulusal tanınırlığında öncü rol oynamıştır.

Kariyeri kronolojik olarak yerel derlemelerden profesyonel kayıtlara evrilmiştir. 1980’lerden itibaren yerel bant ve kasetlere imzalar atmış, 1993 yılında İbrahim Tatlıses’in televizyon programıyla ulusal çapta görünürlük kazanmıştır. 1996’da Yavuz Turgul’un yönettiği Eşkıya filmindeki sıra gecesi sahnesinde okuduğu gazel, geniş kitlelerce beğeni toplamış ve Mahsun Kırmızıgül ile Nemrut’un Kızı düeti gibi işbirliklerine kapı açmıştır. Urfa Geceleri serisi (özellikle 3, 4 ve 6 numaralı albümler), Tükendi Nakdi Ömrüm, Aşkım Ebedidir, Berivan, Uzun Havalar, Kazancı Bedih ve Oğlu gibi çalışmalarla 2000’in üzerinde kayıt bırakmıştır. Bu eserler, gazel, hoyrat, uzun hava ve türkülerden oluşan geniş bir repertuvarı belgelemektedir.

2003 yılında müzik sektöründeki yozlaşma ve devlet desteğinin yetersizliği nedeniyle sanat hayatını noktalamıştır. 20 Ocak 2004’te eşiyle birlikte evlerinde katalitik sobadan sızan karbonmonoksit gazından zehirlenerek vefat etmiştir. Ölümü, Şanlıurfa ve Türk halk müziği camiasında derin üzüntü yaratmış, ardında söz-makam senteziyle zenginleşmiş bir kültürel miras bırakmıştır. Akademik çalışmalar, onun üslubunu Urfa gazelhanlığı analizlerinde örnek almaktadır. Nesnel bir değerlendirmeyle, Kazancı Bedih, formal eğitim almadan geleneksel meclislerde yetişmiş, Şanlıurfa’nın somut olmayan kültürel mirasının yaşayan bir simgesi olmuştur.

Sanatı, serbest ritimli doğaçlamalar, makam geçişleri ve tasavvufi dramatizm unsurlarıyla öne çıkar. Okuduğu gazellerde şiirsel derinliği hissettirmesi, dinleyiciyi mistik bir atmosfere taşır. İbrahim Tatlıses, Mahsun Kırmızıgül, Selahattin Alpay gibi sanatçılar onun yorum tarzından etkilenmiştir. Bugün Urfa Belediyesi’nin anma programları ve akademik derlemeler, mirasını yaşatmaktadır. Kazancı Bedih, zanaat ile sanatı birleştiren mütevazı kişiliğiyle, Anadolu’nun yanık ses geleneğinin unutulmaz bir halkasıdır.

KAYNAKÇA:

• Kozak, Meryem Akoğlan. (2024). “Kazancı Bedih (Bedih Yoluk)”, Online Türkiye Turizm Ansiklopedisi, Nazmi Kozak (Editör). - turkiyeturizmansiklopedisi.com

• Kürkçüoğlu, S. Sabri. “Şanlıurfa’da Müzik Kültürü ve Kazancı Bedih”, Harran Üniversitesi bağlantılı folklor ve kültürel miras çalışmaları (çeşitli makaleler ve derlemeler)

• Kültür ve Turizm Bakanlığı. Şanlıurfa Halk Müziğinin İcra Ortamı ve Biçimi, resmi yayınlar ve Şanlıurfa Uygarlığın Doğduğu Şehir külliyatı

• Akbıyık, Abuzer ve Kürkçüoğlu, S. Sabri. Şanlıurfa halk edebiyatı, müzik ve somut olmayan kültürel miras üzerine ortak çalışmalar (ŞURKAV ve Harran Üniversitesi kaynaklı)

Hazırlayan: Muhammet Baran ASLAN (Baranî) #MBA