Prof. Dr. Gazi YAŞARGİL | Diyarbakır

 

    Gazi Yaşargil, Türkiye Cumhuriyeti’nin tıp ilminde yetiştirdiği en mümtaz simalardan biri, beyin cerrahisi sahasında dünya çapında çığır açmış bir âlimdir. 6 Temmuz 1925 tarihinde Diyarbakır’ın Lice ilçesinde dünyaya gelmiştir. Mikrocerrahi tekniklerini geliştirerek beyin ve sinir sistemi ameliyatlarında devrim niteliğinde ilerlemeler kaydetmiş, “yüzyılın beyin cerrahı” unvanıyla anılmıştır. Akademik ve resmî kaynaklara göre, hassas sinir yapılarını koruma ve onarma hususunda getirdiği yenilikler, modern nöroşirürjiye temel teşkil etmiştir. Uzun ve verimli ilim hayatı boyunca binlerce hastaya şifa dağıtmış, pek çok talebe yetiştirmiştir.   

Ailesi, Diyarbakır’ın köklü ve çalışkan bir ailesidir. Babası, bölgenin saygın bir ziraat ve ticaret erbabı idi. Annesi ise evin iç düzenini sağlayan, fedakâr bir hanımefendiydi. Gazi Bey, bu mütevazı ve değerler yüklü aile muhitinde büyümüş, erken yaşlardan itibaren ilme ve tahsile karşı derin bir alâka duymuştur. Ailesinin teşvikiyle tahsil yoluna girmiş, bu sade çevre onun karakterindeki sebat ve disiplini beslemiştir.Tahsil hayatı Diyarbakır’da başlamış, ilk ve orta mektepleri burada ikmal ettikten sonra Ankara ve İstanbul’da liseyi bitirmiştir. 1945 senesinde İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi’ne girmiş, 1952’de mezun olmuştur. Askerlik vazifesini tamamladıktan sonra Zürich Üniversitesi’nde (İsviçre) Prof. Dr. Hugo Krayenbühl’ün yanında beyin cerrahisi ihtisasına başlamıştır. 1959’da doktora derecesini almış, mikrocerrahi tekniklerine odaklanmıştır. 1967’de doçent, 1973’te profesör unvanını kazanmıştır. 1993 senesine kadar Zürich’te çalışmış, emekliliğinden sonra Arkansas Üniversitesi’nde (ABD) öğretim üyeliği yapmıştır.  

İlmî çalışmaları kronolojik sırayla incelendiğinde, 1950’li yıllarda beyin damar cerrahisine yöneldiği görülür. 1960’lı yıllarda mikrocerrahi aletlerini geliştirerek ameliyat mikroskobu kullanımını standart hale getirmiştir. Bu yenilik, beyin anevrizması ve tümör ameliyatlarında ölüm oranlarını dramatik biçimde düşürmüştür. 1970’li ve 1980’li yıllarda “intrakraniyal bypass” teknikleri üzerine yoğunlaşmış, felç riskini azaltan yöntemler ortaya koymuştur. 1990’lı yıllarda ise nöroşirürji eğitim programları kurmuş, talebelerine mikrocerrahi pratiğini aktarmıştır. Eserleri arasında “Microneurosurgery” adlı çok ciltlik temel eserleri ve yüzlerce bilimsel makalesi yer alır. Bu çalışmalar, nöroşirürji literatürünün köşe taşları arasında sayılmaktadır.  

Gazi Yaşargil, 10 Haziran 2025 tarihinde 99 yaşında İsviçre’de vefat etmiştir. Hayatı boyunca ilmî titizlik, hasta sevgisi ve vatan hasretiyle tanınmıştır. Nesnel bir nazarla, o, Anadolu’dan çıkan bir ilim adamının dünya tıbbına nasıl kalıcı katkılar yapabileceğinin en güzel misalidir.

BAZI ÖDÜLLERİ:

Amerikan Nöroşirürji Derneği Onursal Üyeliği   

Dünya Nöroşirürji Federasyonu Ödülleri   

Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü

İsviçre, Türkiye ve Amerika Birleşik Devletleri’nden Fahri Doktora ve Madalyalar 

KAYNAKÇA: 

• Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Millî Eğitim Bakanlığı resmî biyografik kayıtları

• Arkansas Üniversitesi ve Zürich Üniversitesi Tıp Fakültesi Akademik Arşivleri

 • Türk Nöroşirürji Derneği ve Türk Bilimler Akademisi (TÜBA) Üye Profilleri

• Resmî Nobel Adaylık Kayıtları ve Tıp Literatürü Derlemeleri 

HAZIRLAYAN : Muhammet Baran ASLAN (Baranî) #MBA